Detail van de kaart ‘Groningae Omlandiae’, Frederik de Witt, 1680-1690.
In een agrarisch dorp als Anloo, waar al eeuwenlang de aarde bewerkt is voor het produceren van landbouwproducten, verwacht je geen deftige optrekjes. Wanneer je je in gedachten verplaatst naar de 17e eeuw dan zie je vooral aan boerderijen voor je geestesoog. En nog meer eeuwen daarvoor het Bisschoppelijk Hof van de bisschop van Utrecht met al zijn administratieve, religieuze panden, productieboerderijen en opslagplaatsen (spiekers).
Vandaar dat de ontdekking in 2023 van een landkaart uit de tweede helft van de 17e eeuw in de Koninklijke Bibliotheek van Brussel door Michiel Verweij van de Universiteit van Leuven verbazing en enthousiasme opwekte bij Historisch Anloo. De kaart waar dit onderzoek mee begon is een detail van de kaart van Frederik de Witt van Groningen en Ommelanden. Die kaart is uit 1680-1690, maar deze uitgave is uit 1720-1730. In 1732 wordt het Jachthuis nog expliciet genoemd door de rondreizende tekenaars Abraham de Haen en Cornelis Pronk.
Op die kaart is westelijk van Anloo duidelijk een gebouw gemarkeerd met de naam ‘Iagthuis van de Pr. De Nassau’. Maar wie was die prins eigenlijk?
Het betreft hier Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz, stadhouder van de provincies Friesland en Groningen, en het landschap Drenthe. Drenthe bestond als provincie toentertijd immers nog niet. Bovendien blijkt deze stadhouder de rechtstreekse voorvader van onze huidige koning Willem-Alexander is.
Wat later in de tijd verkreeg Historisch Anloo informatie over een boek over de Friese stadhouders in het archief van Leeuwarden; het Tresoar. In dat boek wordt verwezen naar een verslag opgenomen van een militaire oefening bij Anloo in 1691 waarin aan de stadhouder gerapporteerd wordt dat een jonge vaandrig, die vanwege een probleem met zijn been, en daar door niet in het veld was, zittend in het deurportaal van het oude jachthuis in Anloo door de bliksem dodelijk is getroffen.
Deel van het verslag aan Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz juli 1691.
Maar wat heeft het dorp Anloo hier nu mee te maken?
Er zijn vermoedens dat dit jachthuis toebehoorde aan de rijke familie Ellents die in Anloo het Ellentshuis bewoonde. Vermoedelijk is het betreffende gebouw voor jachtactiviteiten uitgeleend aan toentertijd voorname mensen. En kwam Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz daar regelmatig.
Op basis van bovenstaande informatie heeft er in 2024 grondradaronderzoek plaatsgevonden aan een perceel langs de Gasterenseweg. De resultaten van dit onderzoek tonen op verschillende diepten ronde (spieker?) en rechtlijnige reflecties (jachthuis?) in de bodem, en duidelijke sporen van een voormalig grachtenstelsel. In een aanvullend onderzoek wil Historisch Anloo uiteraard duidelijkheid verkrijgen over deze sporen. Wordt vervolgd!
Verder lezen:
Bodemschatten in Anloo?
Startpagina Anloo aan de Aa
Bronnen:
Michiel Verweij, Universiteit van Leuven
Tresoar Leeuwarden: Archieven van de Friese Stadhouders, Toegang 7, pag. 561 – 125 (a)
Rapport WGMA 21-2-2025: Grondradaronderzoek Gasterenseweg Anloo
