In een tijd waarin vis niet overal vers verkrijgbaar was, bood de oostelijke helft van Nederland een ingenieuze oplossing: de weier. Deze kunstmatig aangelegde vijvers dienden niet alleen als waterbuffer voor molens, maar ook als visvijvers voor consumptie. In het dorp Anloo zijn sporen van deze historische infrastructuren nog altijd zichtbaar — en mogelijk zelfs te herstellen.
Weiers en ‘huizen van stand’ bij Anloo.
Bewaarplaats voor vis
Een weier (ook gespeld als weijer) is afgeleid van het Latijnse vivarium, een bewaarplaats voor levende dieren. In dit geval ging het om vis, zoals paling, snoekbaars en karper. Op christelijke vastendagen, zoals vrijdag, was vlees taboe en was vis dus een goed alternatief. Voor bemiddelde burgers die op de hoge zandgronden woonden, bood een weier in de ‘achtertuin’ van hun havezate een praktische oplossing.
Door middel van stuwen kon het waterniveau van de weier worden aangepast. Bij behoefte werd het peil verlaagd, waardoor vissen letterlijk voor het oprapen lagen. Daarna werd het bassin weer gevuld, zodat de resterende vissen zich opnieuw konden verspreiden.
Sporen in Anloo
In Anloo zijn aanwijzingen dat er daadwerkelijk weiers hebben gelegen. Nabij de historische huizen Vennebroek en Ellentsborg, of -huis zijn op oude kadasterkaarten uit 1832 deze weiers te zien. Op een digitale kaart van de website HisGis is zelfs een perceel met de naam Weiert te vinden, grenzend aan het Anlooërdiepje. Dit perceel maakte in de Middeleeuwen deel uit van de Bisschopshof, een gebied onder kerkelijk religieuze en politieke macht.
Aan de overzijde van de Gasterenseweg ligt nog een stuk groenland met dezelfde naam, wat erop wijst dat het vroeger één geheel vormde.
HIsGis-kaart; grenzend aan het Anlooërdiepje het perceel ‘Weiert’.
De betreffende weier is, in tegenstelling tot de andere voormalige watertjes, een vierzijdig stukje grond, omsloten door een vrij brede sloot. Recentelijk heeft grondradaronderzoek uitgewezen dat dit vierkante watertje een soort gracht is geweest, die mogelijk een spieker heeft beschermd tegen ongedierte. En misschien was die spieker eeuwen later de basis voor een ander gebouw, behorend tot het landgoed van de familie Ellents, dat als het jachthuis van Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz kan zijn gebruikt.
Beeld van het grondradaronderzoek van perceel ‘Weiert’.
Erfgoed met toekomst
De vereniging Historisch Anloo wil graag de historische huizen en de weiers meer onder de aandacht brengen. Een restauratie van de weier zoals die er meer dan 700 jaar geleden uitzag zou een unieke toevoeging zijn aan het culturele erfgoed van het dorp.
Wie wil meedenken over dit initiatief, kan contact opnemen met de vereniging via www.historischanloo.nl.
Verder lezen:
Huizen van stand
Bodemschatten in Anloo?
Startpagina Anloo aan de Aa
